Μία από τις πιο συχνές ερωτήσεις που δέχομαι στο γραφείο μου είναι: «Έκανα καλά που ήρθα σε εσάς ή πρέπει να πάω αλλού;». Η σύγχυση είναι απόλυτα κατανοητή. Οι όροι ψυχολόγος, ψυχοθεραπευτής, ψυχαναλυτής, ψυχίατρος και life coach χρησιμοποιούνται συχνά εναλλακτικά στον καθημερινό λόγο, αν και αναφέρονται σε διαφορετικές ειδικότητες με ξεχωριστή εκπαίδευση και πεδίο δράσης. Ας ξεκαθαρίσουμε τι σημαίνει ο καθένας.
Ο Ψυχολόγος#
Ο ψυχολόγος είναι επιστήμονας που έχει ολοκληρώσει πτυχίο Ψυχολογίας σε αναγνωρισμένο πανεπιστήμιο. Στην Ελλάδα, η άδεια άσκησης επαγγέλματος χορηγείται από την Περιφέρεια και προϋποθέτει τετραετείς σπουδές. Ο ψυχολόγος μπορεί να εργαστεί σε πολλούς τομείς: εκπαιδευτική ψυχολογία, οργανωτική ψυχολογία, έρευνα, ψυχομετρία ή συμβουλευτική.
Ωστόσο, το πτυχίο Ψυχολογίας δεν παρέχει αυτόματα τη δυνατότητα άσκησης ψυχοθεραπείας. Ο ψυχολόγος που επιθυμεί να ασκήσει κλινικό έργο χρειάζεται επιπλέον μεταπτυχιακή εξειδίκευση, είτε σε κλινική ψυχολογία είτε σε κάποια ψυχοθεραπευτική προσέγγιση. Όπως επισημαίνει ο Σύλλογος Ελλήνων Ψυχολόγων, η διάκριση μεταξύ βασικού πτυχίου και κλινικής εξειδίκευσης είναι θεμελιώδης για την προστασία του κοινού.
Ο Ψυχοθεραπευτής#
Ο ψυχοθεραπευτής είναι ο επαγγελματίας που έχει εκπαιδευτεί συστηματικά σε μια συγκεκριμένη ψυχοθεραπευτική μέθοδο. Η εκπαίδευση αυτή διαρκεί συνήθως τέσσερα έως έξι χρόνια και περιλαμβάνει θεωρητικά σεμινάρια, εποπτευόμενη κλινική άσκηση και προσωπική θεραπεία του ίδιου του εκπαιδευόμενου.
Στην Ελλάδα, οι ψυχοθεραπευτές μπορούν να προέρχονται από διαφορετικά επιστημονικά υπόβαθρα (ψυχολογία, ιατρική, κοινωνική εργασία), αρκεί να έχουν ολοκληρώσει αναγνωρισμένη ψυχοθεραπευτική εκπαίδευση. Αξίζει να γνωρίζετε ότι το επάγγελμα του ψυχοθεραπευτή δεν είναι ακόμη νομοθετικά κατοχυρωμένο στη χώρα μας – γι’ αυτό και η εκπαίδευση, η εποπτεία και το επιστημονικό υπόβαθρο του επαγγελματία έχουν τόσο μεγάλη σημασία. Σύμφωνα με την Ευρωπαϊκή Ένωση Ψυχοθεραπείας (EAP), η ψυχοθεραπεία αποτελεί αυτόνομη επιστημονική πειθαρχία που απαιτεί εξειδικευμένη κατάρτιση πέραν του βασικού πτυχίου.
Οι ψυχοθεραπευτικές προσεγγίσεις ποικίλλουν: γνωσιακή συμπεριφοριστική θεραπεία (CBT), συστημική θεραπεία, υπαρξιακή-ανθρωπιστική προσέγγιση, Gestalt και πολλές άλλες. Κάθε μία έχει τη δική της θεωρητική βάση και τεχνικές.
Ο Ψυχαναλυτής#
Ο ψυχαναλυτής είναι ουσιαστικά ένας ψυχοθεραπευτής που έχει εκπαιδευτεί ειδικά στην ψυχαναλυτική μέθοδο, η οποία βασίζεται στο έργο του Sigmund Freud και των μετέπειτα ψυχαναλυτών. Η ψυχανάλυση εστιάζει στη διερεύνηση του ασυνείδητου, των πρώιμων βιωμάτων και του τρόπου που αυτά διαμορφώνουν τη σημερινή μας ψυχική ζωή.
Η εκπαίδευση στην ψυχανάλυση περιλαμβάνει την εκτενή προσωπική ανάλυση του εκπαιδευόμενου. Στην Ελλάδα λειτουργούν αρκετές ψυχαναλυτικές εταιρείες που παρέχουν αναγνωρισμένη εκπαίδευση, όπως η Ελληνική Ψυχαναλυτική Εταιρεία.
Ο Ψυχίατρος#
Ο ψυχίατρος είναι γιατρός. Έχει ολοκληρώσει την Ιατρική Σχολή και στη συνέχεια έχει ειδικευτεί στην Ψυχιατρική, μια ειδικότητα που διαρκεί πέντε χρόνια στην Ελλάδα. Ως γιατρός, ο ψυχίατρος είναι ο μόνος από τους παραπάνω επαγγελματίες που μπορεί να συνταγογραφεί φάρμακα.
Η ψυχιατρική παρέμβαση είναι απαραίτητη σε περιπτώσεις σοβαρών ψυχικών διαταραχών, όπως η κατάθλιψη σοβαρής μορφής, η διπολική διαταραχή, η σχιζοφρένεια ή οι αγχώδεις διαταραχές που χρειάζονται φαρμακευτική υποστήριξη. Σύμφωνα με τον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας, ο συνδυασμός φαρμακοθεραπείας και ψυχοθεραπείας αποδεικνύεται συχνά αποτελεσματικότερος από κάθε μέθοδο μεμονωμένα.
Ο Life Coach#
Ο life coach βρίσκεται σε εντελώς διαφορετική κατηγορία. Δεν ασχολείται με τη θεραπεία ψυχικών δυσκολιών ή διαταραχών. Ο ρόλος του είναι να βοηθήσει υγιή άτομα να θέσουν στόχους, να ξεπεράσουν εμπόδια και να βελτιώσουν συγκεκριμένους τομείς της ζωής τους, όπως η καριέρα ή οι διαπροσωπικές σχέσεις.
Στην Ελλάδα, το επάγγελμα του life coach δεν είναι νομοθετικά κατοχυρωμένο και δεν απαιτεί συγκεκριμένη εκπαίδευση, αν και υπάρχουν διεθνείς οργανισμοί πιστοποίησης. Αυτό σημαίνει ότι ο καθένας μπορεί να αυτοαποκαλείται life coach. Είναι σημαντικό να κατανοούμε ότι ο life coach δεν υποκαθιστά τον ψυχολόγο ή τον ψυχοθεραπευτή σε περιπτώσεις ψυχικής δυσφορίας.
Ποιον να επιλέξετε;#
Η επιλογή εξαρτάται από το τι αντιμετωπίζετε. Αν βιώνετε έντονα συμπτώματα, όπως επίμονη θλίψη, κρίσεις πανικού ή σκέψεις αυτοκαταστροφής, η επίσκεψη σε ψυχίατρο για αξιολόγηση είναι προτεραιότητα. Αν επιθυμείτε να κατανοήσετε καλύτερα τον εαυτό σας, να επεξεργαστείτε δύσκολες εμπειρίες ή να αλλάξετε επαναλαμβανόμενα μοτίβα, η ψυχοθεραπεία είναι ο κατάλληλος δρόμος. Αν απλώς θέλετε καθοδήγηση για να πετύχετε συγκεκριμένους στόχους χωρίς να υπάρχει ψυχική δυσκολία, τότε ένας πιστοποιημένος life coach μπορεί να βοηθήσει.
Σε κάθε περίπτωση, μην διστάσετε να ρωτήσετε τον επαγγελματία για τις σπουδές και την εκπαίδευσή του. Είναι δικαίωμά σας να γνωρίζετε σε ποιον εμπιστεύεστε την ψυχική σας υγεία.
Πηγές#
European Association for Psychotherapy. (1990). Strasbourg Declaration on Psychotherapy. Strasbourg: EAP.
World Health Organization. (2022). World mental health report: Transforming mental health for all. Geneva: WHO.
Σύλλογος Ελλήνων Ψυχολόγων. Κώδικας Δεοντολογίας Ψυχολόγων.
