Το άγχος, όταν είναι ανάλογο των καταστάσεων που βιώνουμε, είναι ένα λειτουργικό συναίσθημα: μας προετοιμάζει για πιθανούς κινδύνους και μας κινητοποιεί να ανταποκριθούμε σε προκλήσεις. Όταν όμως γίνεται υπερβολικό, επίμονο και διάχυτο, τότε μπορεί να μιλάμε για Γενικευμένη Αγχώδη Διαταραχή (ΓΑΔ) – μια από τις πιο συχνές ψυχικές διαταραχές παγκοσμίως, για την οποία η Γνωσιακή Συμπεριφοριστική Θεραπεία (CBT) αποτελεί σήμερα τη θεραπεία εκλογής.
Τι είναι η Γενικευμένη Αγχώδης Διαταραχή#
Η ΓΑΔ χαρακτηρίζεται από υπερβολική και δύσκολα ελεγχόμενη ανησυχία για πολλά διαφορετικά θέματα της καθημερινότητας – την εργασία, την υγεία, την οικογένεια, τα οικονομικά. Τα άτομα με ΓΑΔ περιγράφουν συχνά ότι νιώθουν συνεχώς «σε επιφυλακή» και ότι, μόλις κοπάσει μία ανησυχία, τη διαδέχεται η επόμενη.
Για να τεθεί διάγνωση ΓΑΔ, η ανησυχία πρέπει να υπάρχει τις περισσότερες μέρες για τουλάχιστον έξι μήνες και να συνοδεύεται από τρία (ή περισσότερα) από τα ακόλουθα:
- Νευρικότητα, αίσθημα ότι είστε «στην τσίτα»
- Εύκολη κόπωση
- Δυσκολία συγκέντρωσης ή «κενό» στο μυαλό
- Ευερεθιστότητα
- Μυϊκή ένταση
- Διαταραχές ύπνου (δυσκολία να κοιμηθείτε ή ανήσυχος, μη αναζωογονητικός ύπνος)
Η ανησυχία στη ΓΑΔ είναι υπερβολική (δεν συνάδει με την πραγματική κατάσταση), επίμονη (δεν υποχωρεί όταν η δυσκολία περάσει) και διάχυτη (εμφανίζεται στους περισσότερους τομείς της ζωής).
Πώς «σκέφτεται» το άγχος#
Τα άτομα με ΓΑΔ τείνουν να ερμηνεύουν τις καταστάσεις ως πιο απειλητικές από ό,τι πραγματικά είναι, να υπερεκτιμούν την πιθανότητα μιας αρνητικής έκβασης και να υποτιμούν τη δυνατότητά τους να την αντιμετωπίσουν. Δύο ακόμη χαρακτηριστικά συντηρούν τον φαύλο κύκλο:
-
Δυσανεξία στην αβεβαιότητα. Το «δεν ξέρω τι θα γίνει» βιώνεται ως ανυπόφορο, και η ανησυχία γίνεται μια ατελείωτη προσπάθεια να «προβλεφθούν όλα».
-
Πεποιθήσεις για την ίδια την ανησυχία. «Αν ανησυχώ, είμαι προετοιμασμένος» – αλλά και «αν συνεχίσω έτσι, θα τρελαθώ». Η ανησυχία μοιάζει ταυτόχρονα χρήσιμη και επικίνδυνη, και έτσι δεν σταματά.
Πώς βοηθά η Γνωσιακή Συμπεριφοριστική Θεραπεία#
Η θεραπεία κινείται σε τρεις άξονες:
-
Αναγνώριση των δυσλειτουργικών σκέψεων. Εντοπίζουμε μαζί τα αυτόματα μοτίβα σκέψης που τροφοδοτούν το άγχος και κατανοούμε πώς η προσωπική σας ιστορία διαμόρφωσε τη συγκεκριμένη δυσκολία.
-
Αμφισβήτηση και αναδόμηση. Εξετάζουμε κριτικά τις αγχογόνες σκέψεις, εντοπίζουμε τα γνωσιακά λάθη και σταδιακά τις αντικαθιστούμε με πιο ρεαλιστικές και ισορροπημένες εκτιμήσεις.
-
Εκμάθηση νέων συμπεριφορών. Αναπτύσσουμε δεξιότητες αντιμετώπισης: τεχνικές χαλάρωσης, επίλυση προβλημάτων, ανοχή στην αβεβαιότητα και σταδιακή προσέγγιση καταστάσεων που μέχρι τώρα αποφεύγατε.
Τι λέει η έρευνα#
Σε μετα-ανάλυση 41 μελετών, οι Cuijpers και συνεργάτες (2014) βρήκαν ότι οι ψυχολογικές θεραπείες για τη ΓΑΔ – στη συντριπτική τους πλειονότητα γνωσιακές συμπεριφοριστικές – έχουν μεγάλο μέγεθος αποτελέσματος έναντι των συνθηκών ελέγχου, με τα οφέλη να διατηρούνται στη μακροχρόνια παρακολούθηση. Οι Hofmann και συνεργάτες (2012), σε ανασκόπηση 106 μετα-αναλύσεων, κατέγραψαν ιδιαίτερα ισχυρή τεκμηρίωση της CBT για τις αγχώδεις διαταραχές, με βελτίωση όχι μόνο των συμπτωμάτων αλλά και της ποιότητας ζωής. Οι κατευθυντήριες οδηγίες του βρετανικού National Institute for Health and Care Excellence (NICE) συνιστούν την CBT ως θεραπεία πρώτης γραμμής για τη ΓΑΔ.
Τι να περιμένετε από τη θεραπεία#
Στις πρώτες συνεδρίες αξιολογούμε τις δυσκολίες σας και προσπαθούμε να κατανοήσουμε το προσωπικό σας μοτίβο άγχους: τι το πυροδοτεί, τι το συντηρεί, πώς επηρεάζει την καθημερινότητά σας. Στη συνέχεια θα μάθετε να αναγνωρίζετε τα «σημάδια» που προειδοποιούν για την κλιμάκωση του άγχους, να αντιμετωπίζετε τις αγχογόνες σκέψεις με πιο ευέλικτο τρόπο, να εφαρμόζετε τεχνικές χαλάρωσης και ενσυνειδητότητας, και να πλησιάζετε σταδιακά καταστάσεις που αποφεύγατε.
Η θεραπεία είναι δομημένη και σχετικά σύντομη. Το σημαντικότερο πλεονέκτημά της είναι ότι οι δεξιότητες που αποκτάτε σάς ανήκουν και μετά το τέλος της.
Ένα μήνυμα ελπίδας#
Όταν το άγχος είναι καθημερινό, είναι εύκολο να πιστέψετε ότι «έτσι είμαι εγώ» – ότι η ανησυχία είναι αναπόσπαστο κομμάτι του χαρακτήρα σας. Δεν είναι. Είναι ένα μοτίβο που μάθατε και που, με την κατάλληλη υποστήριξη, μπορείτε να ξεμάθετε. Το πρώτο βήμα είναι συχνά το πιο δύσκολο – αλλά και το πιο σημαντικό.
Πηγές#
Cuijpers, P., Sijbrandij, M., Koole, S., Huibers, M., Berking, M., & Andersson, G. (2014). Psychological treatment of generalized anxiety disorder: A meta-analysis. Clinical Psychology Review, 34(2), 130–140.
Hofmann, S. G., Asnaani, A., Vonk, I. J. J., Sawyer, A. T., & Fang, A. (2012). The efficacy of cognitive behavioral therapy: A review of meta-analyses. Cognitive Therapy and Research, 36(5), 427–440.
National Institute for Health and Care Excellence. (2011, τελευταία ενημέρωση 2020). Generalised anxiety disorder and panic disorder in adults: management. Clinical guideline CG113.
